هه نكك له زير هه رشه دايه!

 

queen bee (centre) surrounded by
smaller worker bees 

(( ئەگەر هاتوو هەنگ وون بوو لەسەر گۆی زەوی مرۆڤ دەتوانێت تەنها  ٤ ساڵ بەردەوام بێت  لە ژیان، هەنگێکی کەمتر،  پیتاندنێکی کەمتر، ڕووەکێکی کەمتر، ئاژەڵێکی کەمتر، خەڵکێکی کەمتر)).

مشتو مڕێکی زۆر هەیە لە سەر ئەوکەسەی کە بەڕاستی ئەم تێبینیەیەی داوە. بەزۆری ئەی گەڕێننەوە بۆ البرت انشتاین. بیرۆکەی کۆتایی جیهان قبووڵ ئەکرێت وەکوو ئاماژەیەک یان بەڵگەیەک لەسەر ئەوەی مێشەنگ چەند گرنگە بۆ ئابووری کشتووکاڵی جیهانی. خەمڵاندنەکان ئاماژە بەوە دەدەن کە یەک لەسەر سێی ئەو خۆراکەی کە دەی خۆین لەلایەن هەنگەوە پیتاندنی بۆ ئەنجام دەدرێت. لەبەر ئەوە جێگای سەرسوڕمان نیە ئەو داڕوخان و هەرەس هێنانەی لە ژمارەی هەنگدا بوەتە مایەی خەم و پەژارەو نیگەرانی هەموو کەسێک. نەک تەنها کەسانی خەم خۆری ژینگە. هەنگ زۆر زۆر گرنگە بۆ پیتاندنی بەرووبوومە کشتوکاڵیەکان بەتایبەتی بەرووبوومی زەیتی، پاقلەمەنییەکان و میوە.

لە شانشینی یەکگرتوو (بریتانیا) ژمارەی هەنگ بە (١٠٠٠٠٠-٣٠٠٠٠٠) پورە هەنگ مەزەندە دەکرێت، وە هەر پورە هەنگێک لە ١ کم دووجادا ئیش دەکات وە هەر پورە هەنگێک ژمارەی هەنگی ئەبێت لە (٥٠٠٠٠)هەنگ زیاتر بێت وە هەر هەنگێک بەتەنیا ئەبێت سەردانی (١٠٠) گوڵ زیاتر بکات لە هەموو دەر چوونێکی پێی هەڵدەسێت لەدەرەوەی خانەکەی خۆیدا.

بەهای سوودەکانی هەنگ وەکو پیتێنەرێک خەمڵێنراوە لە یەکێتی ئەوروپا بە نزیکەی (٣) بلیۆن پاوەن بۆ هەر ١ ساڵ وە لە شانشینی یەکگرتوو ( بریتانیا ) بە تەنیا گرنگی پیتاندن هەژمار کراوە بۆ دەوروبەری (٢٠٠)ملیۆن جنەی استرلینی لە ئابوری نیشتمانیدا.

چەند هۆکارێک پێشنیار کراوە کە بوونەتە هۆی کەم کردنی ئاشکرا لە ژمارەی هەنگدا لە سەرانسەری جیهان، ئەو هۆکارانەش کە نەخۆشی دەگرێتەوە، وە مشەخۆرەکان، کەمکردنی ڕێژەی گەشەکردنی گوڵی کێوی لە دێهاتەکان، قڕکەری مێروو و نەخۆشی، یان هەموو ئەمانە دەگرێتەوە. زاناکان لە شانشینی یەکگرتوو (بریتانیا) وفەرەنسا لێکۆڵینەوەیان ئەنجام داوە لەسەر کاریگەریەکانی Neonicotinoids کە بەکار هێنرا لە زیاد لە (١٠٠) ووڵات لەسەر بەرووبوومی کشتوکاڵی، وەکوو دانەوێڵە، دانەوێڵەی زەیتی گوڵە بەڕۆژەو باخچەکان.

Neonicotinoids نوێترین چینی قڕکەری مێروویە کە پەیدا بوو لە (٥٠) ساڵی دوایدا وە بەزۆری بە کار هێنرا بۆ دانەوێڵە پێش چاندنی. لەگەڵ گەشەکردنی ڕووەک دا قڕکەری مێروویی لە هەموو بەشێکیدا بڵاو دەبێتەوە، وە ڕێگری، یان چارەسەری ئافاتە مێروویەکان دەکات بەڵام لە هەمان کاتدا دەچێتە ناو هەڵاڵەو شیلەی گوڵەکانی ڕووەکەکانیشەوە، وەلەو ڕێگایەوە کاریگەری دەکاتە سەر هەنگ و کەمکردنەوەی ژمارەی هەنگ کە ئەمەش بەمانای کەمکردنەوەی بەرهەمی بەرووبوومە کشتوکاڵیەکانە. هەردوو لێکۆڵینەوە سەربەخۆکە ئەوە پیشان دەدەن کە ژەمە دەرمانێکی کەم لە قڕکەرە ئافات Neonicotinoids دەتوانێت زیان بگەیەنێت بە توانای گەڕان و گەشتەکانی هەنگ بەدوای خواردندا، وە کەم کردنەوەی گەشەی کۆلۆنی هەنگ وەهەروەها بەرهەم هێنانی ژمارەی شاهەنگی نوێ.

تیمێک لە زانکۆی ستیریلینگ و زانکۆی لانکستەر لە شانشینی یەکگرتوو (بریتانیا ) ئەوەیان دۆزیەوە کە   neonicotinoid imidacloprid بوە هۆی کەمکردنەوە بەڕێژەی ٨٥% لەبەرهەم هێنانی شاهەنگ لە هەنگی کێوی وە هەروەها کەمکردنەوەی گەشە لە قەبارەی کۆلۆنی هەنگ. لەکاتێکدا توێژەرەکان لە پەیمانگای نیشتمانی بۆ توێژینەوەی کشتوکاڵی اڤینگۆن لە فەرەنسا ئەوەیان دۆزیەوە کە کاتێک مێشەنگ کەوتە بەر مادەیneonicotinoid thiamethaoxam دواتر ڕەفتارو هەڵسوکەوتی هەنگی لاواز کرد.

کەمکردنێکی بەرچاو لە ژمارەی هەنگی گەڕاوە بۆ کۆلۆنیەکەی ڕوویدا کاتێک هەنگەکانیان خستە بەر کاریگەری مادەی Neonicotinoid وە گەشەی کۆلۆنی هەنگ کەم بووەوە. توێژەرەکان لە ماساچۆسێتس ئەوەیان دۆزیەوە کە دوو بارە بوونەوەی بەر کەوتنی هەنگ بۆ ژەمە دەرمانی کەم لە قڕکەرە مێروویەکان بوە هۆی هەرەس هێنانێکی ناڕێک لە کۆلۆنی هەنگدا وە هەر وەها لەناوچوونی هەنگ. لە ڕاستیدا ٩٤% ئەو پورە هەنگانەی کە قڕکەری ئافاتە کشتوکاڵیەکانیان خواردوە  لە ماوەی کەمتر لە ٦مانگدا بەتەواوی لە ناوچوون. لەمەو پێش بۆچوونی وا لە ئارادا بوو کە پندو ڤایرۆسەکان بەرپرسی لەناو چوونی کۆلۆنیەکانی هەنگ بوون بەڵام ئەم توێژینەوە نوێیە پەنجەی تۆمەت بەشێوەیەکی باش و ڕاستی درێژ دەکات بۆ بەکار هێنانی قڕکەرە کشتوکاڵیەکان لە سەرانسەری جیهان.

لەکاتێکدا لە ناوچوونی هەنگ لەبەرزبوونەوەیەکی بەردەوامدایە، ووڵاتەکانی ئەوروپا بۆ نموونە فەرەنسا، بڕیاری قەدەغەکردنی بەکارهێنانی قڕکەرە مێروویەکانی داوە، لە کاتێکدا ووڵاتەکانی تر وەکوو شانشینی یەکگرتوو( بریتانیا ) بیر لە ئەنجام دانی هەمان کار دەکەنەوە. لە ولایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکا لەناو چوونی هەنگ بوەتە هۆی نیگەرانی زۆر، وە دەسەڵات  لەو ووڵاتانەی پشتیان بە کەرتی کشتوکاڵ بەستوە چاو دەخشێننەوە بە بەکارهێنانی neonicotinoids. 

بەڵام ژمارەی مێشهەنگ لە داڕوخاندایە لە هەموو لایەکی جیهان وە تاکو ئێستا دەرکەوتوە کە تاقە ڕێگایەکی تر هەیە بۆ پیتاندنی ژمارەیەکی زۆر لە ڕووەکەکان. ئەوەش بە بەکارهێنانی پەڕی پاقژکەرەوە وە سڕینەوە یان پاقژکردنەوەی ناوەوەی ڕووەکەکان بە هەڵالە لە لایەن خەڵکەوە.

لە بەشەکانی چین بە فعلی خەڵکی دەستی کردوە بە پیتاندنی داری هەرمێ لەو ناوچانەی کە مێرووەکان تیایدا لە ناو چوون. لە شانشینی یەکگرتوو (بریتانیا) زانکۆکان ئێستا لە هەوڵدان بۆ لێکۆڵینەوە لەسەر چۆنیەتی پیادەکردنی پیتاندنی ڕووەکەکان لە لایەن خەڵکەوە.

جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە بەهای سێوێک چەند بێت ئەگەر هاتوو پارەی پیتاندنیت دا بە کەسێک بە کەم ترین ڕێژەی کرێ کە بەدەستی دێنێ. خەمڵاندنە سەرەتاییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ٢ ئەوەندەی نرخی سێوەکە دەبێت.

کاتێک بیر دەکەیتەوە لە ١ پورە هەنگ کە پێکهاتوە لە (٥٠٠٠٠) مێشەنگ پیتاندنی نیو ملیۆن ڕووەک ئەنجام دەدات لە ١ ڕۆژدا ئاشکرا دەبێت کە چارەسەرێکی بە سوود نیە.

                                     وەرگێڕ لە زمانی ئینگلیزیەوە بۆ زمانانی کوردی

                           هەنگەوان و ئەندازیاری کشتوکاڵی

                         محمد امین سابیر محم
beekeeperm57@yahoo.com

           http://www.kurdistanfoodsecurity.com/search/label/BEE%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%AD%D9%84           



BEES UNDER THREAT!

 تصور عالم من دون نحل وما سبب اختفاء النحل

"If the bee disappeared off the surface of the globe then man would only have four years of life left. No more bees, no more pollination, no more plants, no more animals, no more man."

There is some debate about who actually made this remark. It is often attributed to Albert Einstein and the apocalyptic vision is accepted as an indication of how important honeybees are to the world's agricultural economy. It is estimated a third of the food we eat is pollinated by bees. So it is no wonder the dramatic and unexplained decline in the population of these insects is worrying for everyone, not just the conservationists. Bees are extremely important to the pollination of UK crops, particularly oilseed rape, beans and fruits. In the UK there are estimated to be between 100,000 and 300,000 hives, working out at one hive per square kilometre. A hive may contain up to 50,000 bees and individual bees may visit up to 100 flowers on each trip out from the hive. The value of honey bees' services as pollinators in the European Union has been estimated at around £3 billion per year and in the UK alone, pollination is calculated to be worth about £200m to the national economy.

Many causes have been suggested for the marked decrease in bee populations across the world, including diseases, parasites, reduction in the range of flowers growing wild in the countryside, pesticides, or a combination of them all. Now scientists in the UK and France studied the effects of neonicotinoids, which are used in more than 100 nations on farm crops,such as cereals, oilseed rape and sunflowers and in gardens. Neonicotinoids are the first new class of insecticides to be introduced in the last 50 years and are often applied to seeds before planting. As the plant grows, the pesticide is contained in every part of it, deterring insect pests such as aphids but it also enters the pollen and nectar, which is how it can affect bees and a drop in bee numbers means a drop in crop production. The two independent studies show that even low doses of neonicotinoid pesticides can impair the bees’ navigation abilities, reduce the growth of bee colonies and reduce the number of new queens produced. 

A team from the University of Stirling and Lancaster University, UK found that the neonicotinoid imidacloprid caused an 85% drop in queen production in wild bees and a reduced growth in colony size. While researchers at the National Institute for Agricultural research, Avignon, France found that when honey bees were exposed to another neonicotinoid thiamethoxam then the behavior of bees was impaired. There was a significant reduction in the numbers of worker bees returning to a colony where the bees had been exposed to the neonicotinoid and the growth of colonies was reduced. Researchers in Massachussetts have also found that repeated exposure of bees to low doses of the pesticides leads to colony collapse disorder and the loss of bees. In fact, 94 percent of hives whose bees had been fed the pesticide died off entirely within less than six months. Mites and viruses that they transmit have previously been thought to be responsible for loss of bee colonies but this new research is pointing the finger well and truly at the use of pesticides worldwide.

As the loss of bees continues to rise, countries in Europe, e.g. France, have banned the use of the insecticides while others such as the UK are considering doing so. In the USA the loss of bees is also causing grave concern and authorities in the agriculture dependant states are reconsidering the use of neonicotinoids.

But honeybee populations are declining around the world and so far there seems to be only one other way of pollinating mass numbers of plants. It involves employing people to go round with feather dusters, brushing the insides of plants with pollen.

They are already doing it in parts of China to pollinate pear trees in areas where the insects are extinct. Reading University is currently trying to work out how feasible it would be to employ people to hand pollinate plants in the UK.

They are focusing on how much an apple would cost if you paid someone earning the minimum wage. Early estimates suggest it would more than double the price.

When you consider a single hive of fifty thousand honeybees pollinate half a million plants in one day it is clearly not a practical solution.